Mirasbırakan Bir Mirasçıyı Mirastan Mahrum Bırakabilir mi?

Mirasbırakanın vefatından önce çocuklarından veya diğer mirasçılarından birini mirastan tamamen mahrum bırakıp bırakamayacağı, miras hukukunda sık karşılaşılan sorulardan biridir.

Türk hukukunda bir mirasçının miras hakkının sınırlandırılması mümkündür. Ancak bunun şartları, ilgili kişinin saklı paylı mirasçı olup olmamasına göre değişir. Özellikle çocuk, eş veya anne-baba gibi saklı paylı mirasçıların yalnızca aile içindeki bir anlaşmazlık nedeniyle mirastan çıkarılması mümkün değildir.

Saklı paylı mirasçı kimdir?

Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname veya diğer ölüme bağlı tasarruflarla ortadan kaldıramayacağı, kanun tarafından korunan asgari miras payıdır.

Somut mirasçılık durumuna göre saklı pay sahibi olabilecek kişiler şunlardır:

• Mirasbırakanın altsoyu

• Anne ve babası

• Sağ kalan eşi

Kardeşler yasal mirasçı olabilseler de saklı paylı mirasçı değildir. Bu nedenle saklı payı bulunmayan bir mirasçı, geçerli bir vasiyetnameyle miras dışında bırakılabilir. Bunun için ayrıca kanunda belirtilen bir çıkarma sebebinin bulunması gerekmez.

Saklı paylı bir mirasçı ise herhangi bir gerekçe gösterilmeden tamamen mirassız bırakılamaz. Mirasbırakan, geçerli bir ölüme bağlı tasarrufla bu kişinin payını saklı payına kadar azaltabilir; ancak saklı payı da ortadan kaldırmak istiyorsa kanuni mirastan çıkarma şartlarının gerçekleşmesi gerekir.

Mirastan çıkarma hangi hâllerde mümkündür?

Hukuki adıyla mirasçılıktan çıkarma veya diğer adıyla mirastan ıskat, Türk Medeni Kanunu’nun 510–513. maddelerinde düzenlenmiştir.

Mirasbırakan, saklı paylı bir mirasçısını ancak aşağıdaki nedenlerden biri varsa mirasçılıktan çıkarabilir:

1. Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi

2. Mirasçının, mirasbırakana veya onun ailesi üyelerine karşı aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi

Bu sebeplerin her somut olay bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Basit bir kırgınlık, aile içindeki fikir ayrılığı, görüşmeme, mirasbırakanın onaylamadığı bir evlilik veya başka bir yaşam tercihinde bulunma tek başına mirastan çıkarma için yeterli kabul edilmeyebilir.

Buna karşılık mirasbırakana yönelik ciddi şiddet, ağır tehdit, dolandırıcılık veya zor durumdaki anne ya da babaya karşı bakım ve yardım yükümlülüğünün ağır biçimde ihlal edilmesi gibi olaylar, koşullarına göre mirastan çıkarma sebebi oluşturabilir.

Mirastan çıkarma şartları ve sonuçları Türk Medeni Kanunu’nun 510–513. maddelerinde düzenlenmektedir.

Mirastan çıkarma nasıl yapılır?

Mirastan çıkarma, mirasbırakanın sağlığında hazırlanacak geçerli bir ölüme bağlı tasarrufla yapılmalıdır. Uygulamada bu işlem çoğunlukla vasiyetname aracılığıyla gerçekleştirilir.

Mirasbırakanın aile içinde sözlü olarak “Bu çocuğuma miras bırakmayacağım” demesi veya sıradan bir yazılı açıklama hazırlaması tek başına yeterli değildir. Belgenin vasiyetname ya da miras sözleşmesi için aranan geçerlilik şartlarını taşıması gerekir.

Ayrıca mirastan çıkarma sebebi tasarrufta açık ve somut biçimde belirtilmelidir. Yalnızca “Bana karşı görevlerini yapmadı” veya “Kendisini mirasçılıktan çıkarıyorum” gibi genel ifadeler, sonradan ispat ve yorum sorunlarına neden olabilir.

Birden fazla mirasçı mirastan çıkarılmak isteniyorsa her biri bakımından kanuni sebebin ve bu sebebe dayanak olayların ayrı ayrı gösterilmesi önemlidir.

Çıkarma sebebinin ispatlanması gerekir mi?

Mirastan çıkarılan kişi, mirasın açılmasından sonra çıkarma işlemine itiraz edebilir. Böyle bir durumda vasiyetnamede belirtilen sebebin gerçekten var olduğunu ispatlama yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına aittir.

Çıkarma sebebi vasiyetnamede belirtilmemiş veya belirtilen sebep ispatlanamamışsa mirasçı kural olarak saklı payını talep edebilir. Başka bir ifadeyle yalnızca mirasbırakanın mirasçıyı istemediğini açıklaması, saklı payı ortadan kaldırmak için yeterli olmaz.

Bu nedenle mirastan çıkarma düşünülüyorsa olayların tarihleri, resmî başvurular, mahkeme kararları, sağlık kayıtları, yazışmalar ve tanıklar gibi delillerin de değerlendirilmesi gerekir.

Mirastan çıkarılan kişinin payı kime geçer?

Geçerli şekilde mirasçılıktan çıkarılan kişi:

• Mirastan pay alamaz

• Saklı pay talep edemez

• Tenkis davası açamaz

Mirasbırakan başka bir düzenleme yapmamışsa çıkarılan kişinin payı, bu kişi mirasbırakandan önce vefat etmiş gibi değerlendirilir. Çıkarılan kişinin altsoyu varsa pay, koşullarına göre onun çocuklarına geçebilir. Çıkarılan kişinin çocukları da kendi saklı paylarını talep edebilir.

Dolayısıyla bir çocuğun mirastan çıkarılması, onun çocuklarının da otomatik olarak mirastan mahrum kalacağı anlamına gelmez.

Borçlu mirasçı bakımından koruyucu çıkarma

Kanunda ayrıca borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy bakımından özel bir düzenleme bulunmaktadır.

Mirasbırakan, hakkında aciz belgesi bulunan çocuğunu veya diğer altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak bu bölümün, mirastan çıkarılan kişinin doğmuş ve doğacak çocuklarına bırakılması gerekir.

Bu düzenlemenin amacı, miras payının tamamının borçlu mirasçının alacaklılarına gitmesini önleyerek onun çocuklarını korumaktır. Genel mirastan çıkarma sebeplerinden farklı şartlara sahip olduğu için ayrıca değerlendirilmelidir.

Mirastan çıkarma, feragat ve yoksunluk aynı şey değildir

Bu kavramlar birbirine benzese de farklı hukuki sonuçlar doğurur:

Kavram	Temel özellik
Mirastan çıkarma	Mirasbırakanın kanuni bir sebebe dayanarak ölüme bağlı tasarrufla saklı paylı mirasçıyı çıkarmasıdır.
Mirasçılıktan feragat	Mirasçı ile mirasbırakanın sağlığında karşılıklı bir mirastan feragat sözleşmesi yapmasıdır.
Mirastan yoksunluk	Kanunda belirtilen ağır fiilleri gerçekleştiren kişinin, ayrıca çıkarma işlemi yapılmasına gerek olmadan mirasçılık hakkını kaybetmesidir.

Mirasçılıktan feragat, mirasçının da kabulünü gerektirir. Bu yönüyle mirasbırakanın tek taraflı yaptığı mirastan çıkarma işleminden ayrılır.

Malları sağlığında başkasına devretmek çözüm müdür?

Mirasbırakan kural olarak sağlığında malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunabilir. Ancak saklı paylı mirasçıları mirastan mahrum bırakmak amacıyla yapılan karşılıksız kazandırmalar veya satış gibi gösterilen gerçeğe aykırı devirler, ölümden sonra uyuşmazlık konusu olabilir.

İşlemin niteliğine göre tenkis, tapu iptali ve tescil veya muris muvazaasına dayalı talepler gündeme gelebilir. Bununla birlikte mirasbırakanın sağlığında yaptığı her satış ya da bağış kendiliğinden geçersiz değildir. İşlemin gerçek amacı, bedelin ödenip ödenmediği ve somut olayın diğer özellikleri birlikte değerlendirilir.

 

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık veya somut bir uyuşmazlığa ilişkin görüş niteliği taşımaz.